Cao tốc ngàn tỷ trống vắng và nghịch lý trong tư duy quản lý của Bộ Công an?

Truyền thông nhà nước đưa tin, tuyến cao tốc Hà Nội – Hải Phòng, công trình giao thông nhiều nghìn tỷ với chất lượng mặt đường tiêu chuẩn quốc tế đang phải chứng kiến một thực trạng trớ trêu, đó là lòng đường thênh thang, nhưng phương tiện thì thưa thớt.

Trong khi đó, cách đó không xa, làn đường cũ kỹ của Quốc lộ 5 lại luôn trong tình trạng nghẹt thở, với dòng xe container và xe tải hạng nặng nối đuôi nhau nhích từng mét.

Theo giới quan sát, sự tương phản nhức nhối này không đơn thuần là câu chuyện phân luồng giao thông thất bại, mà còn là sự xung đột giữa mục tiêu thúc đẩy kinh tế và tư duy quản lý mang nặng tính áp đặt từ cơ quan công an.

Khi nhà nước quyết định đổ nguồn lực khổng lồ vốn đầu tư để xây dựng mạng lưới cao tốc hiện đại, với mục đích tạo ra những huyết mạch lưu thông tốc độ cao, giảm chi phí logistics và tối ưu hóa năng lực cạnh tranh cho nền kinh tế.

Thế nhưng, mục tiêu chiến lược này đang bị triệt tiêu bởi những rào cản trên thực tế mà tất cả các doanh nghiệp vận tải và tài xế phải đối mặt hàng ngày.

Bên cạnh gánh nặng chi phí từ mức phí BOT quá cao, có một nguyên nhân mang tính quyết định đến tâm lý né tránh cao tốc của giới tài xế, đó là áp lực nghẹt thở từ chủ trương phạt nguội lỗi không giữ khoảng cách an toàn.

Quy định về khoảng cách an toàn tối thiểu trên cao tốc xét về mặt lý thuyết là một chủ trương đúng đắn nhằm bảo vệ tính mạng và tài sản.

Tuy nhiên, sự cứng nhắc trong cách thức vận hành hệ thống camera giám sát tự động của công an đã biến một quy định an toàn thành một “chiếc bẫy” tâm lý đối với người lái xe.

Theo đó, hệ thống ghi hình thường chỉ chụp lại khoảnh khắc tĩnh tại một thời điểm mà bỏ qua hoàn toàn diễn biến động của dòng xe cộ lưu thông. Nhưng trên thực tế, việc một chiếc xe ô tô con bất ngờ tạt đầu, cắt ngang vào khoảng trống an toàn trước đầu xe container là chuyện xảy ra như cơm bữa.

Khi đó, tài xế xe tải dù muốn hay không cũng bị đẩy vào tình thế vi phạm mà không có cách nào tự bảo vệ mình trước ống kính phạt nguội. Thêm vào đó, việc áp dụng cào bằng khoảng cách an toàn trên toàn tuyến mà không tính đến các yếu tố địa hình đặc thù, như: đoạn lên dốc hay cầu vượt lớn là hết sức bất hợp lý.

Việc bắt buộc tài xế phải giữ khoảng cách tuyệt đối như đường bằng phẳng không chỉ triệt tiêu đà di chuyển của phương tiện, gây lãng phí nhiên liệu, mà còn đi ngược lại các quy luật vật lý.

Sự thiếu sâu sát này của Bộ Công an dẫn đến một hệ quả tất yếu, để tránh nguy cơ bị phạt tiền triệu và mất sinh kế, nhiều tài xế chọn giải pháp đi đường quốc lộ thường cho lành.

Họ chấp nhận bò trên Quốc lộ 5 ùn tắc, nguy hiểm còn hơn rơi vào thế rủi ro pháp lý trên những cao tốc hiện đại đạt tiêu chuẩn quốc tế.

Công luận có quyền đặt câu hỏi về hiệu quả thực chất của các chiến dịch phạt nguội này của lực lượng CSGT, trong việc bắt buộc phải giữ cự ly khoảng cách.

Phải chăng Bộ Công An đang quá chú trọng vào việc hoàn thành việc tận thu tiền phạt mà quên đi mục tiêu cốt lõi nhất, đó là là giải phóng năng lực lưu thông cho nền kinh tế?

Theo giới chuyên gia, một chủ trương quản lý đúng đắn không bao giờ được phép tạo ra tác dụng ngược, khi đẩy phương tiện từ đường cao tốc hiện đại xuống đường quốc lộ cũ kỹ và quá tải.

Để đưa những chiếc xe container trở lại đúng vị trí của chúng trên đường cao tốc, tư duy quản lý của Bộ Công An cần phải thay đổi từ kiểm soát, trừng phạt sang điều tiết và hỗ trợ nhằm thúc đẩy sự phát triển.

Đồng thời, bài toán kinh tế về phí đường bộ cũng cần được tính toán lại bằng cơ chế giảm phí sâu vào khung giờ thấp điểm ban đêm.

Khi những nút thắt về tâm lý và chi phí được cởi bỏ, hạ tầng đường cao tốc hàng trăm triệu USD mới có thể là đòn bẩy cho nền kinh tế.