Ngày 8/7/2026, Công an tỉnh Tuyên Quang chính thức ra thông báo đã quyết định khởi tố và bắt tạm giam đối với ông Nguyễn Hà Duy, giáo viên trường THPT Chuyên Tuyên Quang, về tội danh “Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ”. Trước đó, ông Duy đã bị tạm giữ và bắt giữ khẩn cấp.
Vụ việc gây chấn động dư luận khi trường THPT Chuyên Tuyên Quang ghi nhận tới hơn 290 trên tổng số 328 thí sinh đạt từ 9 điểm môn Toán trở lên, trong đó có hơn 140 bài thi đạt điểm 10 tuyệt đối.
Việc Viện Kiểm sát tỉnh Tuyên Quang phê chuẩn lệnh bắt tạm giam đối với ông Nguyễn Hà Duy, một lần nữa đã bóc trần một sự thật trần trụi về vấn nạn gian lận thi cử tại Việt Nam trong hàng chục năm vừa qua.
Theo giới quan sát, gian lận thi cử không còn dừng ở những chiếc “phao thi” giấu trong túi học trò như trong quá khứ, mà đã len sâu vào hệ thống giáo dục ở Việt Nam với sự tiếp tay của chính những người có trách nhiệm bảo vệ sự công bằng.
Nhìn lại 20 năm qua, từ các vụ việc Phú Xuyên A năm 2006, Đồi Ngô năm 2012, đại án Hà Giang năm 2018 đến nghi vấn ở Tuyên Quang hôm nay, công luận đang chứng kiến một vòng lặp quen thuộc.
Đó là, tiêu cực trong thi cử bị phát hiện, và hệ thống tiến hành xử lý, một số cá nhân bị kỷ luật, nhưng rồi vài năm sau lại xuất hiện ở một cấp độ cao hơn, với các phương thức gian lận tinh vi hơn.
Theo giới chuyên gia giáo dục cho rằng, thảm kịch này không đơn thuần là sai phạm của một cá nhân do lòng tham hay sự non nớt của một mình cá nhân trong hệ thống.
Đây là biểu hiện rõ nét của một thứ lỗi hệ thống của một mạng lưới tiêu cực có tổ chức được “bật đèn xanh” từ các cấp lãnh đạo cao hơn của hầu hết các địa phương trong cả nước. Lỗi “hệ thống” này, đã đặt ra một thách thức mà ông Tô Lâm cũng đang đứng trước nguy cơ bất lực trong Kỷ nguyên mới.
Bản chất của vụ án Tuyên Quang phản ánh một quy luật vận hành của hệ thống ngầm trong hệ thống giáo dục Việt Nam, nơi những giáo viên như Nguyễn Hà Duy thực chất chỉ là công cụ, những mắt xích thừa hành bị lãnh đạo sai khiến.
Trong hệ thống các sai phạm quy mô lớn liên quan đến vấn đề thi cử, các cá nhân này buộc phải tuân lệnh để bảo toàn cơ hội thăng tiến và công việc của mình. Trong khi phần lớn lợi lộc, các suất nâng điểm béo bở dựa trên các mối quan hệ hay tiền bạc đều thuộc về Ban Giám hiệu nhà trường và các sếp cấp trên “gửi gắm”.
Khi sự việc bị phanh phui, hay vỡ lở những thầy cô giáo trực tiếp liên quan luôn là những người đầu tiên phải “giơ đầu chịu báng”, kể cả ra tòa cũng như chịu sự sỉ nhục của dư luận, trong khi lãnh đạo “nhóm lợi ích” đứng sau vẫn luôn được che chắn.
Thực tế nghiệt ngã này gợi nhắc lại lời khai rúng động của bị cáo Diệp Thị Hồng Liên, cựu Phó trưởng phòng Khảo thí Sở Giáo dục và Đào tạo Hòa Bình trong “đại án gian lận thi cử” 8 năm trước. Khi bà Liên cay đắng thừa nhận rằng “trong một môi trường mà ai cũng gù, người thẳng lưng sẽ trở thành kẻ khuyết tật”.
Sự việc lặp lại “vết xe đổ” này tại Tuyên Quang, đã cho thấy căn bệnh “thành tích và tư duy trục lợi” đã ăn sâu vào trong máu của hệ thống giáo dục, đến mức, người ta ngang nhiên tạo ra hàng trăm điểm 10 mà không hề sợ sự trừng phạt của luật pháp.
Sự nguy hiểm lớn nhất của cuộc khủng hoảng này không nằm ở các điểm số bị làm sai lệch, mà là sự phá hủy hoàn toàn nền móng công bằng xã hội và niềm tin đối với hệ thống giao dục.
Chừng nào quy trình bổ nhiệm cán bộ ở Việt Nam vẫn dựa vào các loại bằng cấp hình thức, chừng nào các nhà lãnh đạo vẫn cần những danh xưng Giáo sư, Tiến sĩ để làm trang sức chính trị, thì nhu cầu gian lận thi cử sẽ không bao giờ chấm dứt.
Trà My – Thoibao.de
