Trong suốt chiều dài lịch sử hàng ngàn năm dựng nước và giữ nước của dân tộc Việt Nam, có một tư tưởng chính trị cốt lõi chưa bao giờ lỗi thời, đó là chủ trương “khoan thư sức dân”.
Như Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đã để lại cho hậu thế một lời răn dạy về thuật trị quốc, đó là: “Khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc, đó là thượng sách giữ nước”. Câu nói ấy là một nguyên lý sinh tồn của bất kỳ thể chế chính trị nào nếu muốn duy trì vận nước bền lâu.
Tuy nhiên, nhìn vào những sắc lệnh kinh tế “tận thu sức dân” ngay sau Đại hội 14. Công luận không khỏi đặt dấu hỏi: Tổng Bí thư Tô Lâm có đang thực sự thấu hiểu bài học này, hay ông đang chọn con đường của sự kiểm soát và tận thu tuyệt đối nguồn lực?
Lịch sử đã chứng minh, một quốc gia chỉ thực sự mạnh khi lòng dân yên ổn và túi tiền của dân được đầy đặn, theo nguyên tắc “dân giàu, nước mạnh” hay “thực túc, binh cường”.
Trong Đạo trị quốc của người xưa họ luôn răn dạy rằng, bậc quân chủ thương dân như con mới xứng với danh xưng Thiên tử. Bởi “dân là nước, Vua là thuyền; nước có thể nâng thuyền nhưng cũng có thể lật thuyền”.
Một khi người cầm lái đi ngược lại chuẩn tắc như vừa kể, dùng pháp luật hà khắc và sưu cao thuế nặng để nô dịch, thì dù có bộ máy an ninh hùng hậu đến đâu cũng sớm rơi vào cảnh suy vong.
Thực tế tại Việt Nam đầu năm 2026, thay vì những chính sách nới lỏng để thúc đẩy phát triển khu vực kinh tế tư nhân vốn đã bầm dập trong suy thoái của kinh tế toàn cầu.
Hàng loạt văn bản, quy định pháp luật mang tính “siết chặt” đã được liên tiếp ban hành. Như Nghị định số 70/2025 về hóa đơn điện tử bắt buộc cho hộ cá thể, hay các quy định về việc kê khai thuế theo doanh thu thực tế đối với những cơ sở nhỏ lẻ.
Đã và đang tạo ra một áp lực khổng lồ lên “mạch máu” kinh tế vỉa hè. Khi mỗi bát phở, mỗi tiệm tạp hóa nhỏ…, đều bị đưa vào tầm ngắm của hệ thống giám sát thuế kỹ thuật số mà hoàn toàn thiếu đi một lộ trình chuyển đổi mang tính nhân văn,
Nghiêm trọng hơn, sự hiện diện của lực lượng Cảnh sát trong các hoạt động kinh doanh ở mức độ chưa từng thấy. Như Kế hoạch kiểm tra toàn diện các hộ kinh doanh trong suốt năm 2026 do Bộ Công an công bố, đã cho thấy tư duy mệnh lệnh đang lấn át tư duy kiến tạo phát triển.
Và kết quả tất yếu như đã thấy, đó là sự phản kháng thầm lặng nhưng quyết liệt: tiểu thương đã đồng loạt đóng cửa hàng, các tuyến phố mua sắm sầm uất trở nên đìu hiu trong những ngày cận Tết.
Khi người dân nhìn thấy sắc phục Công an đầy đường thì niềm tin vào một “Kỷ nguyên mới” tươi sáng bị đã được thay thế bằng nỗi sợ hãi về sự trừng phạt.
Việc kiểm soát gắt gao tại các khu chợ, các hộ kinh doanh nhỏ lẻ không chỉ là sự lãng phí nguồn lực nhà nước, mà còn cho thấy chủ trương “đào tận gốc, trốc tận rễ” nguồn sinh kế của đại bộ phận dân nghèo.
Theo giới chuyên gia, một nhà nước thực sự “vì dân” thì phải phụng sự và tạo điều kiện thuận lợi nhất để người dân làm giàu, từ đó mới có nguồn thu bền vững cho ngân sách – làm động lực cho đất nước phát triển.
Việc Tổng Bí thư Tô Lâm tìm trăm phương ngàn kế để trưng thu, bòn rút từ nguồn lực vốn đã eo hẹp của các hộ kinh doanh để nuôi dưỡng một bộ máy ngày càng phình to là một sai lầm chiến lược không thể tha thứ.
Bài học từ sự sụp đổ của khối Xã hội Chủ nghĩa tại Đông Âu vẫn còn đó, khi sự sụp đổ không bắt đầu từ những cuộc tấn công bên ngoài, mà bắt đầu từ sự suy kiệt bên trong khi sức dân bị vắt kiệt.
Tổng Bí thư Tô Lâm, với quyền lực tập trung cao độ hiện nay, đang đứng trước một ngã ba lịch sử. Ông có thể chọn con đường “khoan sức dân” thay vì “hình nghiêm pháp chặt” nhưng ẩn chứa mầm họa bất ổn từ bên trong.
Trà My – Thoibao.de
