Ở Việt Nam, giáo dục chưa bao giờ được coi là nền tảng khai phóng đúng nghĩa. Thay vì trao cho thế hệ trẻ một bầu trời tự do tri thức, nó bị nhốt chặt trong khung sắt của kiểm duyệt và thành tích giả dối. Người ta quen với hình ảnh công an làm kinh tế, quân đội đi sản xuất vaccine, hãng hàng không quốc gia biến mình thành “tổ chức từ thiện bay miễn phí”, hay tập đoàn điện lực độc quyền thì được tung hô là “tốt cho dân”. Và trong cái nền trật tự đảo ngược ấy, giáo dục cũng bị biến thành công cụ phục vụ khẩu hiệu chính trị.k
Có hai nguyên nhân cốt lõi khiến nền giáo dục này mãi loay hoay mà không thể vươn lên. Một là nội dung giảng dạy không bao giờ được phép vượt qua “lằn ranh đỏ” – thứ ranh giới do một nhóm nhỏ quyền lực áp đặt. Học sinh, sinh viên chỉ được phép tiếp cận kiến thức trong chiếc hộp hẹp, những gì động chạm đến sự thật hoặc tư duy phản biện thì lập tức bị gạt bỏ. Hai là sự cầu toàn giả tạo: chương trình nặng nề, nhồi nhét vô số môn học, lý thuyết xa rời thực tiễn, có cũng như không, nhưng lại bắt buộc duy trì để “đẹp báo cáo”.
Trong khi đó, ở tầm vĩ mô, căn bệnh thành tích vẫn hoành hành. Người ta hô hào phải lọt top 20 thế giới, phải có đại học chuẩn quốc tế, nhưng thực chất chỉ lo làm đẹp bề ngoài. Giáo dục nhân văn, tinh thần khai phóng bị bỏ quên. Quan chức giáo dục thì lo chạy ghế, tham nhũng từ trung ương xuống địa phương. Giáo viên nhiều nơi vì miếng cơm manh áo mà ép trò học thêm, biến lớp học thành chợ buôn chữ.
Khi sự dối trá được gieo từ ghế nhà trường, thì dù cải cách hàng chục lần, nền giáo dục vẫn chỉ tồn tại như một sản phẩm méo mó của chế độ độc tài – nơi mục tiêu không phải là đào tạo con người tự do, mà là sản xuất ra những thần dân biết phục tùng.
Tuấn Nam – Thoibao.de
