Vì sao Tô Lâm và Ban lãnh đạo Ba Đình phải học lại bài toán Kinh tế thị trường?

Trong khoảng thời gian ngắn từ ngày 12 đến 15/10/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã 2 lần lên tiếng yêu cầu hệ thống ngân hàng phải hạ lãi suất để giảm chi phí vốn, giải cứu doanh nghiệp và thúc đẩy tăng trưởng.

Lời kêu gọi này phản ánh quyết tâm chính trị rất cao của người đứng đầu Đảng CSVN trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang nỗ lực vươn tới mục tiêu tăng trưởng GDP 2 con số.

Tuy nhiên, việc dùng mệnh lệnh hành chính để can thiệp vào giá cả tiền tệ đang bộc lộ sự xung đột với các quy luật cốt lõi của nề Kinh tế thị trường, đồng thời đẩy việc điều hành vĩ mô của Ngân hàng Nhà nước vào một thế tiến thoái lưỡng nan vô cùng nguy hiểm.

Theo giới chuyên gia, lãi suất về bản chất là giá cả của vốn, được quyết định bởi quan hệ cung cầu, tỷ lệ lạm phát và áp lực tỷ giá hối đoái. Trong khi, các Ngân hàng thương mại cũng là doanh nghiệp, vận hành theo cơ chế tự chủ tài chính.

Nếu chính quyền ép hạ lãi suất cho vay bằng các mệnh lệnh chính trị mà không cho giảm lãi suất huy động, thì biên lợi nhuận của ngân hàng sẽ bị bóp nghẹt, gây đe dọa trực tiếp đến an toàn của toàn hệ thống.

Ngược lại, nếu ép giảm cả lãi suất gửi tiết kiệm trong bối cảnh lạm phát cao và vốn đầu tư công đang được bơm ra dồn dập như hiện nay. Ngay lập tức, dòng tiền sẽ tháo chạy khỏi hệ thống Ngân hàng để trú ẩn vào các tài sản an toàn như USD hoặc vàng, sẽ gây ra cuộc khủng hoảng tỷ giá và mất ổn định vĩ mô một cách nghiêm trọng.

Nghịch lý then chốt nằm ở chỗ: Ban lãnh đạo Ba Đình vừa muốn ép hạ lãi suất để kích thích sản xuất, và tiêu dùng. Nhưng, lại vừa muốn đẩy mạnh giải ngân đầu tư công ồ ạt để đạt mục tiêu tăng trưởng để bứt phá.

Việc bơm ồ ạt vốn Ngân sách khổng lồ vào các dự án hạ tầng đã tạo ra một lực cầu quá nóng, trực tiếp gia tăng áp lực lạm phát và không đảm bảo hiệu quả của đồng vốn.

Khi chính sách tài khóa mở rộng hết cỡ để chạy theo chỉ tiêu tăng trưởng cao, chính sách tiền tệ buộc phải siết chặt lại để bảo vệ giá trị đồng VND.

Việc yêu cầu Ngân hàng Nhà nước hạ lãi suất trong một môi trường tiền tệ căng thẳng như vậy hoàn toàn đi ngược lại các nguyên lý kinh tế cơ bản.

Nếu muốn giảm chi phí vốn, giải pháp bắt buộc phải sử dụng ngân sách nhà nước để bù lãi suất cho các đối tượng ưu tiên như: nhà ở xã hội hay doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME).

Tuy nhiên, nếu quy trình giám sát không được thực thi minh bạch, dòng vốn giá rẻ rất dễ bị các nhóm lợi ích “sân sau” nhảy vào trục lợi, hoặc đổ vào đầu cơ bất động sản thay vì đi vào sản xuất thực chất.

Nguy hiểm hơn, việc cố gắng thúc đẩy tăng trưởng nền kinh tế bằng mệnh lệnh chính trị đang tạo ra những “hiệu ứng ngược” hết sức đáng lo ngại.

Áp lực phải giải ngân 100% vốn đầu tư công thần tốc bằng mọi giá buộc các địa phương phải phê duyệt vội vã những dự án chưa đủ điều kiện về thủ tục hay tính khả thi.

Trong khi, các tổ chức quốc tế và các định chế tài chính như IFM, hay Wold Bank…, đã nhiều lần cảnh báo về rủi ro của những chính sách “quá nóng” hiện nay của Hà Nội.

Khi chu kỳ kích cầu ngắn hạn 2025–2026 qua đi, nếu không thể thu hút được dòng vốn tư nhân bù đắp, hàng loạt dự án công dang dở hiện nay sẽ rơi vào trạng thái đói vốn, đắp chiếu và trở thành gánh nặng nợ cho ngân sách trong khâu vận hành, duy tu.

Một bộ máy tham mưu kinh tế có trách nhiệm cần phải thẳng thắn chỉ ra cho Tổng Bí thư Tô Lâm thấy rằng: Không một quyết tâm chính trị nào có thể đứng trên các quy luật Kinh tế Thị trường khách quan.

Đã đến lúc Ban lãnh đạo Ba Đình cần nhìn nhận lại bài toán Kinh tế Thị trường một cách nghiêm túc, thay vì tiếp tục sử dụng các mệnh lệnh chính trị duy ý chí để đẩy nền kinh tế vào vòng xoáy rủi ro không lối thoát.