Kategorie: Kambodscha

ប៉ារ៉ាឌុករបស់មនុស្សល្ងង់៖ យុទ្ធសាស្ត្រ «បោសសម្អាតបញ្ញា» របស់ តូ ឡឹម

សោកនាដកម្មរបស់ជាតិមួយដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់មនុស្ស «ល្ងង់ និងលោភលន់អាក្រក់» មិនមែនជាឧបទ្ទវហេតុប្រវត្តិសាស្ត្រដែលកើតឡើងដោយចៃដន្យទេ។ វាជាដំណើរការជ្រើសរើសបញ្ច្រាសមួយ ដែលត្រូវបានរចនាឡើងយ៉ាងស្មុគស្មាញ ដើម្បីការពារប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងដែលហួសសម័យ។ មនុស្សមានសមត្ថភាពខ្ពស់ជាញឹកញាប់តែងភ្ជាប់មកជាមួយនឹងការគិតដោយឯករាជ្យ និងការគោរពខ្លួនឯង ដែលជាធាតុទាំងឡាយត្រូវបានចាត់ទុកថាជា «ថ្នាំពុល» ចំពោះរចនាសម្ព័ន្ធអំណាចផ្តាច់ការ។ ហេតុអ្វីបានជាមនុស្សដែលខ្វះសមត្ថភាព ប៉ុន្តែពោរពេញដោយល្បិចកល អាចឡើងដល់តំណែងខ្ពស់បានយ៉ាងងាយស្រួល? ចម្លើយស្ថិតនៅក្នុងយុទ្ធសាស្ត្រ «ធ្វើឱ្យប្រព័ន្ធក្លាយជារឿងធម្មតា និងមធ្យមភាគ»។ មនុស្សល្ងង់ជាទូទៅងាយស្រួលត្រូវបានបញ្ជា ងាយស្រួលមានភាពស្មោះត្រង់ដោយងងឹតងងុល ហើយត្រៀមខ្លួនអនុវត្តបទបញ្ជាដ៏សាហាវបំផុត ដោយគ្មានការរងទុក្ខទោសពីសីលធម៌ ឬតក្កវិជ្ជា។ នៅពេលមនុស្សលោភលន់អាក្រក់កាន់អំណាច ពួកគេនឹងបង្កើតប្រព័ន្ធភាពស៊ាំពិសេសមួយ៖ ការបដិសេធបញ្ញា។ បុគ្គលឆ្នើមគ្រប់រូបត្រូវបានចាត់ទុកថាជាការគំរាមកំហែងដោយផ្ទាល់ចំពោះការរស់រានមានស្ថិរភាពរបស់អ្នកកាន់អំណាច ដែលនាំឱ្យមាន «ការចាកចេញរបស់ធនធានបញ្ញា» ឬភាពស្ងៀមស្ងាត់ដោយបង្ខំរបស់ស្រទាប់បញ្ញវន្ត។ នេះគឺជាទម្រង់មួយនៃ «សក្តិភូមិកម្មទំនើប» ដែលភាពល្ងង់ខ្លៅត្រូវបានប្រើជារបាំង ដើម្បីរារាំងការរីកចម្រើនរបស់សង្គម។ នៅពេលហ្វូងមនុស្សត្រូវបានដឹកនាំដោយគោលនយោបាយខុសឆ្គង និងការលោភលន់ ជាតិនោះនឹងធ្លាក់ចូលទៅក្នុងវដ្តនៃបំណុល ភាពថយក្រោយ និងការបែកបាក់។ គោលដៅចុងក្រោយមិនមែនជាសេចក្តីរុងរឿងរួមនោះទេ…
នគរបាលចរាចរណ៍៖ អ្នកការពារច្បាប់ ឬអ្នក “ការពារកាបូបលុយ”?

ពេលនិយាយដល់នគរបាលចរាចរណ៍ មនុស្សភាគច្រើនតែងនឹកឃើញដល់សណ្តាប់ធ្នាប់ និងសុវត្ថិភាព។ ប៉ុន្តែក្នុងការពិត អារម្មណ៍របស់មនុស្សជាច្រើននៅពេលឃើញស្រមោលឯកសណ្ឋានពណ៌លឿងវិញ គឺ… ភ្ញាក់ផ្អើល និងព្រួយចិត្ត។ មិនមែនគ្រប់គ្នាសុទ្ធតែខុសទេ ប៉ុន្តែគ្រប់គ្នាសុទ្ធតែខ្លាច ព្រោះពេលខ្លះ ព្រំដែនរវាង “ការរំលឹក” និង “ការផាកពិន័យ” ស្តើងខ្លាំង ដូចជាការងក់ក្បាលតែប៉ុណ្ណោះ។ កណ្តាលចរន្តយានយន្តដែលកកស្ទះ ខ្លាំងមួយសម្លេងកញ្ចែអាចធ្វើឲ្យចង្វាក់ជីវិតដាច់ស្រយាលភ្លាមៗ។ កំហុសអាចតូច ប៉ុន្តែផលវិបាកវិញមិនតូចសោះ។ មនុស្សចាប់ផ្តើមស៊ាំនឹងការត្រូវ “ត្រៀមចិត្ត” រាល់ពេលចេញដំណើរ ដូចជាចរាចរណ៍មិនមែនគ្រាន់តែជាការធ្វើដំណើរទេ ប៉ុន្តែជាការសាកល្បងសំណាងមួយ។ មានអ្នកខ្លះចាត់ទុកថា នេះជាការអនុវត្តច្បាប់។ ប៉ុន្តែក៏មានអ្នកខ្លះមើលឃើញថា នេះជាប្រព័ន្ធមួយ ដែលអំណាច និងកាបូបលុយឈរជិតគ្នាពេក។ នៅពេលភាពតម្លាភាពមិនច្បាស់លាស់ ការជឿទុកចិត្តក៏ចាប់ផ្តើមសឹកស្រាំទៅតាមនោះដែរ។ អ្វីដែលគួរឲ្យនិយាយ មិនមែនថាមានការត្រួតពិនិត្យឬអត់នោះទេ ប៉ុន្តែជាការត្រួតពិនិត្យនោះ បម្រើឲ្យនរណា។ ប្រសិនបើច្បាប់មានឡើងដើម្បីការពារ នោះប្រជាពលរដ្ឋគួរតែមានអារម្មណ៍សុវត្ថិភាព…
នៅពេល “ព្រៃមាស សមុទ្រប្រាក់” ត្រូវលាតដៃសុំអ្នកក្រីក្រធនធាន — ល្ខោននៃអ្នកកាន់អំណាច “អសីលធម៌”

នៅពីក្រោយរូបភាពនៃស្ត្រីមានអំណាចបំផុតនៅអាស៊ី មនុស្សជាច្រើនតែងតែឃើញបុរសមួយចំនួនដែលដឹកនាំប្រទេសតាមរបៀប “តឹងរឹង មិនខ្លាចអ្វីទាំងអស់” ប៉ុន្តែជាក់ស្តែង វាកំពុងរុញវាសនារបស់ជាតិឲ្យធ្លាក់ចូលក្នុងល្បែងភ្នាល់ដ៏គ្រោះថ្នាក់មួយ។ ការដែលនាយករដ្ឋមន្ត្រី ផាម មិញ ជិញ ត្រូវធ្វើដំណើរទៅជប៉ុនដើម្បី “សុំជំនួយ” ពីប្រេងបម្រុង គឺជាការទះកំផ្លៀងយ៉ាងឈឺចាប់លើមោទនភាពជាតិរបស់ប្រទេសមួយ ដែលតែងអួតអាងថា “ព្រៃមាស សមុទ្រប្រាក់”។ “អាទិភាពកំពូល” ឬគ្រាន់តែជាពាក្យកុហកចាស់ៗ? សំណួរត្រូវបានលើកឡើងថា៖ ហេតុអ្វីបានជា តូ ឡឹម ទើបតែអះអាងថា ទំនាក់ទំនងជាមួយ “ចិន” គឺជាអាទិភាពលេខមួយ ប៉ុន្តែនៅពេលសន្តិសុខថាមពលធ្លាក់ចុះដល់កម្រិតត្រឹម 30 ថ្ងៃ អ្នកដែលត្រូវបានហៅរកវិញគឺជប៉ុន? • សារសំខាន់ពិតនៃ “អាទិភាព”៖ ជាក់ស្តែង “អាទិភាព” ចំពោះភាគខាងជើង គ្រាន់តែជារបាំងនយោបាយមួយសម្រាប់រក្សាអំណាច និងការពារក្រុមបក្ខពួកប៉ុណ្ណោះ។ នៅពេលប្រឈមមុខនឹងវិបត្តិរស់ស្លាប់ខាងថាមពល…
បានបញ្ចប់សម័យ “ដើរលើខ្សែពួរ”៖ តើ តូ ឡាំ បាននាំវៀតណាមឲ្យធ្លាក់ចូលអន្ទាក់យុទ្ធសាស្ត្រថ្មីរបស់ចិនមែនទេ?

ព្រឹត្តិការណ៍ថ្ងៃទី 15 ខែ 3 ឆ្នាំ 2026 ដែលចិនបានបញ្ជូនមនុស្សមានអំណាចខ្ពស់បំផុត 3 រូប ដែលទទួលបន្ទុកលើ 3 វិស័យសំខាន់បំផុត មកកាន់ទីក្រុងហាណូយ ដើម្បីប្រកាសបង្កើតជាផ្លូវការនូវយន្តការសន្ទនាយុទ្ធសាស្ត្រ “3+3” មិនមែនគ្រាន់តែជាសកម្មភាពការទូតតាមកាលកំណត់ធម្មតានោះទេ។ នេះគឺជាការបង្កើតរចនាសម្ព័ន្ធអំណាចមួយដែលមិនធ្លាប់មានពីមុនមកលើកម្រិតសកលលោក ដែលការទូត ការពារជាតិ និងនគរបាលរបស់វៀតណាម និងចិន ត្រូវបានបញ្ចូលរួមគ្នាក្នុងក្របខ័ណ្ឌពិគ្រោះយោបល់តែមួយ។ ជាមួយបញ្ជីមន្ត្រីសំខាន់ៗដូចជា វ៉ាង យី, វ៉ាង ស្យាវហុង និង ទុង ជុន អ្នកសង្កេតការណ៍អន្តរជាតិជាច្រើនមានការសង្ស័យថា តើបា ឌិញ កំពុងស្ម័គ្រចិត្តឈានចូលទៅក្នុង “ទ្រុងយុទ្ធសាស្ត្រ” មួយដែល ចុងណានហៃ បានខិតខំបង្កើតឡើងយ៉ាងប្រុងប្រយ័ត្នដែរឬទេ។ ចំណុចមួយដែលបង្កការព្រួយបារម្ភខ្លាំងជាងគេ គឺវត្តមានរបស់កម្លាំងនគរបាលនៅក្នុងយន្តការសន្ទនាមួយ…
«មនុស្សធម៌ចំពោះមនុស្ស ៥១ នាក់»៖ គុយបាដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ ខណៈវៀតណាមដោះលែងអ្នកទោសពុករលួយ?

នៅពាក់កណ្តាលខែមីនា ឆ្នាំ ២០២៦ ព័ត៌មានពីទីក្រុងហាវ៉ាណាបានទាក់ទាញការចាប់អារម្មណ៍យ៉ាងខ្លាំង នៅពេលរដ្ឋាភិបាលគុយបាបានប្រកាសដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយចំនួន ៥១ នាក់។ លេខ ៥១ នោះបានក្លាយជាប្រធានបទពិភាក្សាយ៉ាងឆាប់រហ័សនៅលើវេទិកានយោបាយអន្តរជាតិ មិនត្រឹមតែដោយសារន័យនៃសិទ្ធិមនុស្សប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែក៏ដោយសារការប្រៀបធៀបបែបចំអកជាមួយនឹងរបៀប «អត់ឱន» នៅក្នុងប្រទេសសង្គមនិយមមួយផ្សេងទៀត គឺវៀតណាម។ នៅទីក្រុងហាវ៉ាណា ការដោះលែងអ្នកទោសត្រូវបានអ្នកសង្កេតការណ៍ជាច្រើនមើលឃើញថា ជាជំហានការទូតមួយ។ គុយបាកំពុងរងសម្ពាធសេដ្ឋកិច្ចយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ហើយត្រូវការកែលម្អទំនាក់ទំនងជាមួយលោកខាងលិច ព្រមទាំងផ្ញើសញ្ញានៃឆន្ទៈល្អទៅកាន់វ៉ាទីកង់ និងដៃគូអន្តរជាតិផ្សេងៗ។ និយាយម្យ៉ាងទៀត អ្នកទោសនយោបាយ — អ្នកដែលធ្លាប់ត្រូវបានឃុំខ្លួនដោយសារមានទស្សនៈមិនស្របគ្នា — បានក្លាយជាគ្រាប់អុកមួយនៅក្នុងល្បែងចរចាដ៏ធំជាងនេះ។ ខណៈនៅវៀតណាម រឿង «មនុស្សធម៌» ជាធម្មតាមានពណ៌សម្បុរផ្សេង។ ករណីដែលទទួលបានការបន្ថយទោស ការលើកលែងទោសពិសេស ឬការអត់ឱនដែលគួរឱ្យកត់សម្គាល់នាពេលថ្មីៗនេះ ភាគច្រើនពាក់ព័ន្ធនឹងសំណុំរឿងពុករលួយ — មនុស្សដែលធ្លាប់ត្រូវបានហៅថា «ឈើធំ» នៅក្នុងយុទ្ធនាការប្រឆាំងអំពើពុករលួយរបស់ប្រព័ន្ធ។…
ពិភពលោកស្តុកប្រេងឥន្ធនៈ — វៀតណាមស្តុក… វិមាន

ខណៈដែល “បងធំ” ប៉េកាំងស្ងាត់ៗប្រមូលស្តុកប្រេងទុកប្រើបានលើសពីមួយត្រីមាសទៅទៀត (៩០–១២០ ថ្ងៃ) ហើយអាចស្ងប់ស្ងាត់រស់ស្រួលនៅពេលតម្លៃប្រេងឡើងខ្លាំងដោយសារសង្គ្រាមនៅមជ្ឈិមបូព៌ា នោះ “ប្អូនតូច” ហាណូយវិញ មានសម្រាប់ប្រើបានប្រហែលតែ ៣២ ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ។ ហាណូយជ្រើសរើសផ្លូវផ្ទាល់ខ្លួនដែលពោរពេញដោយ “សិល្បៈ”។ គេនិយម “សន្សំអង្ករទុកពេលឃ្លាន” ប៉ុន្តែវៀតណាមវិញ សន្សំ… វិមានរាប់ពាន់ពាន់លាន និងរោងល្ខោនអូប៉េរ៉ាតម្លៃរាប់លានដុល្លារ ដើម្បីឲ្យមើលទៅថ្លៃថ្នូរបែបមនុស្សស៊ីវិល័យ។ ពេលវិបត្តិថាមពលវាយលុកមក “បងជិញ” រត់រកប្រភពផ្គត់ផ្គង់យ៉ាងប្រញាប់ប្រញាល់ ខណៈក្រសួងឧស្សាហកម្ម និងពាណិជ្ជកម្មក៏រហ័សដៃ “គិតលេខភ្លាម” ដំឡើងថ្លៃសាំង ដើម្បីសាកល្បងភាពអត់ធ្មត់របស់ប្រជាជន។ ដំណោះស្រាយល្អបំផុតដែលត្រូវបានលើកឡើងគឺ៖ “កង់យុទ្ធសាស្ត្រ”! ទាំងមិនស៊ីសាំង ទាំងជួយឲ្យប្រជាជនហាត់សាច់ដុំ ហើយក៏មិនបាច់បារម្ភថវិកាជាតិអស់ទៀតផង។ ព្រួញមួយបាញ់បានបីបួនគោលដៅ! ប៉ុន្តែមានមតិខ្លះថា ឈុតឆាកល្អបំផុតត្រូវរង់ចាំដល់ខែមេសា នៅពេលដែល៖• សាំងអស់ ប្រេងអស់…