Sự việc diễn ra vào ngày 19/4/2026 tại Đà Nẵng khi một nhóm trí thức và văn nghệ sĩ thuộc Nhóm Văn Việt bị cơ quan chức năng ngăn cản khi tiếp cận nhà riêng của Nhà văn Nguyên Ngọc, đã gây xôn xao dư luận trong và ngoài nước.
Khi ở độ tuổi 94, sức khỏe của ông Nguyên Ngọc đã suy giảm đáng kể đã phải ngồi và di chuyển trên chiếc xe lăn.
Tuy nhiên, những diễn biến mới nhất trong “sự cố” tại Đà Nẵng đã cho thấy Nhà văn Nguyên Ngọc vẫn là tâm điểm của một sự giám sát chặt chẽ của chính quyền nhà nước. Đặc biệt đối với các tổ chức Xã hội Dân sự ở Việt Nam.
Nhà văn Nguyên Ngọc không chỉ là tác giả của những tác phẩm lớn mang tính kinh điển, và gắn liền với lịch sử cách mạng Việt Nam qua các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm.
Mà quan trọng hơn, ông Nguyên Ngọc chính là “linh hồn” và là Trưởng ban Vận động thành lập Văn đoàn Độc lập Việt Nam từ năm 2014.
Việc quy tụ và tập hợp các cây bút thuộc nhiều lĩnh vực từ nghiên cứu, phê bình đến dịch thuật…, dưới một tổ chức Xã hội Dân sự độc lập mang tên Văn Việt đã biến ông trở thành một thủ lĩnh tinh thần đúng nghĩa đối với các cây bút phản biện tự do.
Đối với đa số giới trí thức Việt nam, ông Nguyên Ngọc là biểu tượng của sự liêm chính và lòng can đảm trong nỗ lực duy trì một không gian sáng tạo hoàn toàn độc lập, nằm ngoài sự chi phối của hệ thống quản lý chặt chẽ của nhà nước.
Sự kiện nhóm trí thức của Văn Việt bị các cơ quan chức năng cản trở khi đến thăm hỏi nhà văn tại nhà riêng không đơn thuần là một sự cản trở về sự tự do của cá nhân nhà văn.
Theo giới quan sát, đây là một chỉ dấu cho thấy sự nhạy cảm cực độ của bộ máy quản lý nhà nước đối với sự kết nối mang tính tổ chức và biểu tượng của các nhân sĩ trí thức có xu hướng độc lập với chính quyền.
Việc ngăn cản các thành viên của tổ chức Văn Việt khi tiếp cận ông Nguyên Ngọc trong khi ông đang suy yếu về thể chất ở độ tuổi “gần đất, xa trời”. Nhưng tiếng nói của ông vẫn được cho là có sức nặng ngàn cân, điều đó càng thể hiện cho thấy những nỗ lực nhằm cô lập hóa “pháo đài” tư tưởng bất khả xâm phạm này.
Sự hiện diện của Nhà văn Nguyên Ngọc, cho dù tuổi cao, sức yếu và làm bạn với chiếc xe lăn, vẫn bị coi là một thách thức đối với nỗ lực đồng nhất hóa quan điểm tư tưởng của Đảng CSVN trong đời sống tư tưởng của toàn dân.
Chưa hết, vị trí của ông Nguyên Ngọc trong lòng giới trí thức trong và ngoài nước chính là rào cản lớn nhất đối với bất kỳ nỗ lực nào của nhà nước nhằm làm lu mờ tầm ảnh hưởng của một nhà văn lớn.
Theo truyền thông quốc tế đánh giá cho rằng, tầm vóc của Nguyên Ngọc không còn nằm ở sức mạnh cơ bắp hay khả năng diễn thuyết, mà nằm ở chính sự tồn tại của ông như một chứng nhân lịch sử và một ngọn đuốc về quyền tự do tư tưởng.
Chính vì vậy, việc kiểm soát quyền tiếp cận của công luận đối với ông bỗng mang lại hiệu ứng ngược. Nó càng lôi cuốn thêm sự quan tâm của dư luận về vị thế đặc biệt của ông trên bàn cờ chính trị – văn hóa trong kỷ nguyên mới.
Theo giới quan sát quốc tế, nhìn rộng ra, vụ việc này cũng đặt ra những câu hỏi nghiêm túc về không gian cho các tổ chức Xã hội Dân sự tại Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Khi Nhóm Văn Việt, với tư cách là một Văn đoàn Độc lập, từ lâu đã là cái gai trong mắt của nhà cầm quyền.
Sự kiện tại Đà Nẵng một lần nữa chứng minh rằng, ranh giới giữa quản lý hành chính và áp lực đối với trí thức vẫn là một khoảng xám đầy biến động.
Trong mắt giới trí thức, Nguyên Ngọc không chỉ là một nhà văn hóa lớn, ông là một biểu tượng của phẩm giá của những con người tự do mà thời gian hay sự ngăn trở đều không thể xóa nhòa.
Trà My – Thoibao.de
