Tư pháp vốn được xem là thành lũy cuối cùng bảo vệ công lý, nơi người dân ít nhất còn quyền tìm một tiếng nói độc lập để đối trọng với quyền lực công. Nhưng nếu “luật sư công” trở thành mô hình mà người bào chữa cũng gắn chặt với bộ máy, thì câu hỏi bật ra không phải là cải cách đến đâu, mà là tính độc lập còn lại bao nhiêu. Nghe qua, “luật sư công” có vẻ nhân văn: hỗ trợ người yếu thế, bảo đảm tiếp cận công lý. Nhưng châm biếm thay, nếu người bào chữa được đặt trong cùng quỹ đạo quyền lực với cơ quan buộc tội, thì đó dễ thành một phiên bản “vừa tranh tụng vừa đồng thuận”. Khi ấy, luật sư không còn là người cãi để bảo vệ thân chủ, mà có nguy cơ thành mắt xích giúp hợp thức hóa quy trình.
Người ta từng gọi nghề luật sư là nghề “thầy cãi”, nghe có vẻ dân dã nhưng hàm ý sâu sắc: phải biết cãi tới cùng cho lẽ phải. Nhưng nếu luật sư dần trở thành công chức hóa, hành chính hóa, thậm chí lệ thuộc cơ chế quyền lực, thì “thầy cãi” có khi chỉ còn… cãi trong giới hạn cho phép.
Nếu công an đã nắm điều tra, thi hành, quản lý, rồi còn chạm tới cả không gian bào chữa, thì đó không còn là cải cách, mà dễ bị nhìn như sự mở rộng quyền lực sang vùng lẽ ra phải độc lập. Và khi người bào chữa không còn độc lập, công lý thường là bên mất tiếng nói đầu tiên.
https://www.facebook.com/share/p/17EQ4aqknR/
